Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Kırsal Bereketliliğin Tanrısı Olarak Poseidon'a Bir Epigram
Thomas CORSTEN*

Günümüzde Burdur kentinin güneybatısında yer alan antik kentler Kibyra ve Olbasa bölgelerinden tanrılara yönelik, Ophelion oğlu Troilos tarafından İ.S. 126/7 ve 134/5 yıllarında dikilen iki adak epigramı ele geçmiştir. Anlaşıldığı kadarı ile zengin bir çiftçi ya da arazi sahibi olan Troilos, Roma yerleşimi Colonia Olbasa'nm egemenlik alanındaki Makron Pedon'da yaşamış, burada ilk adağını dikmiştir. Kendisi, Calpurniuslar Ailesi'nin mülkiyetinde bulunan ve yazıtlarda "Alassos" ya da "Alasson" olarak anılan komşu bir bölgeyle niteliği saptanamayan olası bir ilişki içinde idi. Troilos burada, modern yerleşim Kar-amanlı'da ele geçen ikinci bir epigram adamıştır. Yine Karamanlı'da bulunan ve bu epigram ile çağdaş olan bir başka şiirsel epigram aşağıda irdelenmiştir.

Yazıt, altta ve üstte profillere sahip açık renkli mermer ya da kireçtaşından dikdörtgen bir altlık üzerinde yer almaktadır. Altlık günümüzde, önceleri Yedi Urgan Mescidi ismini taşıyan, bugün ise Şeyh Salih Camii olarak anılan bir caminin revakındaki ahşap bir sütunun altlığı olarak ters konumda kullanılmaktadır. Bloğun zemin betonu içine gömülmesi nedeniyle yazıtın ilk satırının üst yarısı görülmemektedir. Görülebilen yüksekliği 0,63 m. olan bloğun uzunluğu gövdede 0,66 m., profilli kenarlarda 0,78 m. olup, genişliği 0,56 m. (gövde) ile 0,68 m. (profilli kenarlar) arası değişmektedir. Yazıtın ilk dört satırdaki harf yüksekliği 2,5 cm., diğerlerinde ise 1,5 cm.'dir.

Yazıtın metni buluntu sonrası iki kez ele alınmıştır: R. Merkelbach - J. Stauber, Steinepigramme aus dem griechischen Osten V (2004) 44 Nr. 24/30 (küçük farklılıklarla; bk. aşağıdaki eleştirisel bölüm); Th. Corsten, "Estates in Roman Asia Minor: the Case of Kibyratis", in: St. Mitchell - C Katsari, Patterns in the Economy of Asia Minor (2005) 41-42.

Oldukça özenli harflerle işlenen ve ayrık harf uçları iyi korunan yazıtın çözümü ilk bakışta sorunsuz görünmekte ise de, yazıtın anlaşılmasına yönelik çalışmalarda kısmen de olsa çözümü zor sorunlar ortaya çıkmaktadır.

Başlangıç: "Lucius Marcius Celer Marcus Calpurnius Longus (tarafından) istekleri yerine getiren Poseidon 'a".

Epigram: Longus, Nymphelere, asil atlara sahip Kronos oğluna (Poseidon), her şeyi yaratarak hayvanlar ile düzlüklerin bu bölümündeki otlakları kollayan tanrılara ve kendisine ait sürüleri ve verimli topraklarını hep lütufkarca koruyan tanrıçalara diğer keçilerle birlikte yüksek zirvelere sahip ulu dağlarda avladığı uzun boynuzlara sahip, çevik, cesur, dağlarda su içen bir yaban koyunu kurban etti.

Aşağıdaki kısa yorum, özde yazıtlardan edinilen tarihsel bilgilerle sınırlıdır; filolojik değerlendirmeyi konunun uzmanlarına bırakıyorum.

1-4 İlk dört satır, anıtı adayan ve adananı anan bir tür başlangıç niteliğindedir:

1-3 Lucius Marcius Celer Marcus Calpurnius Longus 135-138 arasında ya da 140 yılında consul suffectus idi. Kendisi M. Calpurnius Rufus ve L. Calpurnius Longus'un ardılı olup, Pamphylia'daki Attaleialı (Antalya) bir ailenin ferdi idi ve bu kentte yaşamıştı. Kendisinin başka eyalete ait bir bölgede ortaya çıkmasının nedeni Karaman ve civarında ele geçen diğer bir dizi yazıtla açıklığa kavuşmaktadır. Bu yazıtlar, anlaşıldığı kadarı ile geniş bir alana yayılan toprak sahipliğinden söz ederler; isim ve unvanları ile bu toprakların işletmesinde görevli çok sayıda memuru anarlar. Yazıtlardan dördü ayrıca toprak sahibinin adını da verirler ve hepsinde M. Calpurnius Longus anılır. M. Calpurnius Longus'un, daha önce savlandığı gibi consularis L. Marcius Celer M. Calpurnius Longus ile aynı kişi olduğu ve bu incelenen yazıttaki adayan kişi olduğu kuşkusuzdur. Karamanlı'da bulunan, M. Calpurnius Longus yanında kendisinin toprak varlığını da anan ve bugüne kadar salt İ.S. 2.-3- yy.'a tarihlenebilen söz konusu yazıtlar 2. yy.'ın ilk yarısı ya da ortalarına aittirler.

3-4 Adak, 5. satırda (babası Kronos'a dayanarak) Kronos oğlu olarak Nympheler ile bağlantı içinde bir kez daha anılan Poseidon'a yöneliktir. Deniz tanrısının Küçük Asya'nın bu denli iç kesiminde anılması ilk bakışta şaşırtıcı görünmektedir, ancak Poseidon'a aynı zamanda kırsal bereketliliğin tanrısı olarak da tapılmıştır. Longusün çiftlikleri bu tanrının desteğine bağımlı idiler ve bu nedenle çiftçiler ve çiftlik sahibinin diğer çalışanları da aynı şekilde tanrıya bu bölgede çok sayıda yazıt adamışlardır. Bu yazıtlardan biri Karamanlı'da bulunan Damas adağı, diğeri ise Karamanlı'nın 6 km. kuzeydoğusunda yer alan Kağılcık' taki Kobellis Steli olmak üzere ikisinde tanrı  sıfatı ile karşımıza çıkar. Buluntu yeri kesin olarak bilinmeyen ve aynı bölgede ele geçen diğer yazıta göre, Calpurnia Tertulla'nın Secunda isminde bir kölesi, efendisinin refahı için Poseidon'a adakta bulunur. Tarihleme konusunda bir öneri getirilemese de, Calpurnia Tertulla da aynı şekilde Calpurnius Longus ailesinin bir ferdi idi. Kendisinin soyadı yukarıda anılan Longusün atası olan M. Calpurnius Rufus'un kızı Caecilia Tertulla'ya uzanmaktadır.

5·13· Yalnızca iki cümleden oluşan şiirin ilk cümlesini 5.-11. satırlar, ikinci cümlesini ise 11.-13. satırlar içermektedir. Yazar (belki de eğitimli olduğunu kanıtlamak isteyen Longusün bizzat kendisi) ilk satırda konsülün av macerasını ve bu izleyen kurban adağını yansıtır. Bilindiği gibi Attaleia'da yaşayan Longusün (bk. yuk.) Kibyra'nm kuzeyindeki mallarını ziyaret ettiği, bu fırsatta da zamanını, üst tabakanın zengin bir erkeğinden beklendiği gibi, avla geçirdiğini düşünmek yanlış olmaz. Antalya çevresindeki kıyı şeridindeki büyük Pamfilya Düzlüğü'nden gelen bu adam, iç bölgelerde farklı, kayalık yapıya sahip ve kendisinin mal varlığını ortaya koyan araziye de değinmeden geçmemiştir. 13. satırda işaret edildiği gibi, bu bölge -bugün de olduğu gibi- keçi yetiştirilmesi yanında, dağların çevrelediği verimli düzlüklerde bol ürün veren bir tarıma da uygundu. Tarım ve hayvancılık arazi sahibinin mal varlığının kaynağını oluşturmakta idi.

İkinci cümle, Longusün mal varlığını korumalarına yönelik tanrıçalara bir ricayı içermektedir. 5. satırda tanrıçalarla kastedilen Nympheler olup, kendileri aynı Poseidon gibi bölgenin verimliliğine katkıda bulunmaktadırlar.

5 İkinci ve üçüncü kelimenin okunuşunda zorluklar ortaya çıkmaktadır. R. Merkelbach ve J. Stauber, okunabilen harflerden bir tamamlama önerisini yapmaya göze almayıp, yukarıdaki metne "paleografik olarak akla yatkın; ancak, keçiler arasında bir koç ne arıyor?" şeklinde bir yaklaşımda bulunurlar. Bu kesinlikle doğrudur, zira burada bir belirsizlik vardır: Longus bir yaban koyunu kurban eder ve hemen sonra (7. satır) "diğer keçilerden söz eder. Ayrıca bana göre, satırların yazarı bu alanda önde gelenlerden biri değildir ve metrik ölçüyü kaybetme kaygısı onu böylesine bir sapmaya itmiş olabilir.


*Prof. Dr. Thomas Corsten, Ruprecht-Karls_universitat Heidelberg. Institut für Altertumswissenschaften, Seminar für Alte Geschichte und Epigraphic, Marstallhof 4, D-69117 Heidelberg-deutschland.
E-mail: Thomas.Corsten@urz.uni-heidelberg.de

Özet Listesi