Ana Sayfa Sayılar Yayın İlkeleri Sipariş Formu Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Akdeniz Medeniyetleri Ara?t?rma Enstits
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 

Ö Z E T

Köprüpazar (Belkıs) Köprüsü Kitabesi Üzerine
Z. Kenan BİLİCİ*

Antalya-Manavgat karayolunda, Aspendos Akropolü'nün 2 km. güneyinde, Köprüpazar Çayı üzerinde yer alan Selçuklu Köprüsü, bugüne kadar çeşitli araştırmalara konu olmuştur.

Yayınlara "Köprü Pazar(I)", "Köprü Çayı", "Sultan Alaeddin" ya da "Belkıs" köprüsü gibi çok çeşitli adlarla geçen yapının yerinde, M.S. 4. yüzyılın başlarına inşa edildiği tahmin edilen bir Roma köprüsünün bulunduğu, Selçuklu döneminde, nehir yatağının değişmesi sonucu oluşan topografik zaruretler dikkate alınarak, yeni rampa ve tabliyelerle tahkim olunmuş şimdiki köprünün inşa edildiği bilinmektedir. Bu köprü son yıllarda "Aspendos Su kemeri Araştırma Projesi" kapsamında yeniden onarılmıştır.

Bu makalede, köprü üzerinde yer alan ve henüz hiç bir yerde yayımlanmamış Selçuklu dönemi kitabe parçalarından hareketle, bugüne kadar bilinmezliğini koruyan , köprünün bânîsi ve inşa tarihi konularına bir açıklık getirilmeye çalışılmaktadır.

S.Fikri Erten 1910'lu yılların sonlarına doğru gördüğü köprünün korkuluğunda 6 m. genişliğinde iki kitâbe parçasına rastladığını, zorlukla okuyabildiği yazılarına göre, I. Alâeddin Keykubad tarafından yaptırılmış olduğu sonucuna varmış; böylelikle bu tarihten başlayarak, Alâeddin Keykubad adı her yeyında köprünün banisi olarak kabul edilegelmiştir.

Köprünün banisi hakkında ileri sürülen iddialara dayanak teşkil eden kitabe parçalarından bir bölümü, yapının nehrin sağ yakasına bakan mansap tarafının ilk ayağındaki parapet üzerindedir. Sağdaki ilk parça üzerinde, "...Keyhusrev bin Es-Sultanu'l-said Kılıç Ar" ve "sin" harfinin baş kısmı; ortadaki ikinci parça üzerinde "...Es-Sultanu'l-said eş-şehid 'Aley..."; ve nihayet soldaki üçüncü ve son parça üzerinde de "... '(A)cem (Su)ltanu'l-ber ve'l-bahreyn..." ibareleri ile sol kenarda "zel" ve "vav" harfleri rahatlıkla okunabilmektedir.

Nehir yatağında bulunmuş bir dördüncü kitâbe parçasında ise "Es-Sultanu'l-Â'zam Şâhen-şâh" terkibinin yazılı olduğu anlaşılmakta ve "Es-Sultanu'l-said eş-şehid 'Aleyh-i Rahmetu'llahu Te'ala Keyhüsrev bin Es-Sultanu'l-said Kılıc Arslan" şeklinde tamamlanmaktadır.

Onarımda kullanılan parçalardan 1 ve 2 numaralı olanların şimdiki yerleri yanlıştır, her ikisi arasında bir parça da kırıktır. Metinde sözü edilenler Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan, Sultan I. Gıyâseddin Keyhüsrev'dir. Ve I.Alâeddin Keykubad'ın adının yazıldığı söylenebilir. "(Su)ltanu'l-ber ve'l-bahreyn" ünvânına rastlanır.

3 numaralı kitâbe parçasının sol kenarındaki "zel" ve "vav" harfleri daha önce bir ismin yazılı olduğunu, Sultan I.Alâeddin Keykubad'ın köprünün bânîsi olamayacağını gösterir. Bu iki harf Zûl'karneynü'z-zaman olarak tamamlanabilir. Lakap, II. Gıyâseddin Keyhüsrev tarafından kullanılır.

Bugüne kadar hiçbir yayında ele alınmayan köprünün kayıp kitâbesinin bir fotoğrafından, şu satırların yazılı olduğu görülmüştür: "(Zû)l-karneynü'z-zaman Hüsrev-î sahib-kıran İskenderü's-sani ferman-ferma". Kendisinden, Zamanın Zûlkarneyni, İkinci İskender, Emir Buyuran olarak bahsedilen II. Gıyâseddin Keyhüsrev için aynı zamanda "Hüsrev-î sahib-kıran" olarak söz edilir. Diğer taraftan, Sultan'a "Zûl-karneynü'z-zaman Hüsrev-î sahib-kıran İskenderü's-sani ferman-ferma" diye bahsedilmesi, kitâbedeki eksik parçalardan birinde yazılı olduğunu düşündüğümüz tarihi aydınlatacağı gibi, köprünün hangi tarihte inşa edilmiş olduğunu da açıklayabilir. Kitâbe günümüz Türkçesine şöyle çevrilebilir:

"Bu mübârek köprünün yapılmasını Yüce Sultan, Ulu Şahinşah, ümmetlerin Efendisi, Arap ve Acem Sultanlarının Efendisi, karanın ve iki denizin Sultanı, zamanın Zûlkarneyni, Hüsrev-i sahib-kıran, İkinci İskender, Emir Buyuran, Selçuk hanedanının Tacı, Din ve Dünya'nın Yardımcısı, Fetih Babası, Sultan Saadetli Kılıç Arslan oğlu Saadetli ve Şehid-Allah'ın rahmeti üzerine olsun- Sultan Keyhüsrev oğlu Keykubad oğlu Keyhüsrev, Halife'nin ortağı, emretti sene 637.


*Yrd. Doç. Dr. Z. Kenan Bilici, Ankara Üniversitesi, D,l ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, 06100 Sıhhıye-Ankara.

Özet Listesi